Η βιοφαρμακευτική έρευνα εξελίσσεται με εντυπωσιακή ταχύτητα, προσφέροντας θεραπείες αιχμής που μετασχηματίζουν την υγειονομική φροντίδα, αλλάζουν τη φυσική πορεία πολλών νοσημάτων βαριάς μορφής και βελτιώνουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των ασθενών. Αυτή η πρόοδος καθιστά τη φαρμακευτική πολιτική καταλυτικό παράγοντα για την αποδοτικότητα και ανθεκτικότητα του συστήματος υγείας στο σύνολό του, επιβάλλοντας μια δομική αναθεώρηση που θα διασφαλίζει ότι η καινοτομία είναι έγκαιρα, βιώσιμα και ισότιμα προσβάσιμη — όχι ως προνόμιο, αλλά ως δικαίωμα για κάθε ασθενή.
Η τελευταία μελέτη της EFPIA για τη διαθεσιμότητα νέων φαρμάκων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, τοποθετεί τη χώρα μας χαμηλότερα από τον μέσο όρο, τόσο στο σύνολο των νέων θεραπειών όσο και στην ευαίσθητη κατηγορία των ορφανών φαρμάκων. Ως κύριες αιτίες της αργής και περιορισμένης αυτής πρόσβασης στην καινοτομία καταγράφονται η δημόσια υποχρηματοδότηση και οι σύνθετες διαδικασίες έγκρισης και αποζημίωσης νέων θεραπειών.
Το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα είναι εξαιρετικά κρίσιμο. Το σοβαρό χρηματοδοτικό έλλειμμα στον προϋπολογισμό και οι χρόνιες στρεβλώσεις οδηγούν σε αδιέξοδο. Τα επίσημα στοιχεία για το νοσοκομειακό clawback του πρώτου εξαμήνου του 2024, που μόλις πρόσφατα ανακοινώθηκαν και αγγίζουν για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά το 80%, αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Πρόκειται για μια ακραία και αδικαιολόγητη υποχρηματοδότηση σε μια κατηγορία φαρμάκων που αφορούν ασθενείς με βαριά, χρόνια και σπάνια νοσήματα, χορηγούνται σε απόλυτα ελεγχόμενο πλαίσιο στο νοσοκομειακό περιβάλλον, και οι τιμές τους καθορίζονται βάσει των δύο χαμηλότερων στην Ευρωζώνη. Θέτει σε πραγματικό κίνδυνο την πρόσβαση ασθενών σε καίριες θεραπείες, αποσταθεροποιεί πλήρως τη λειτουργία του φαρμακευτικού κλάδου, και αποτελεί τροχοπέδη στην κυκλοφορία νέων θεραπειών στη χώρα μας. Έρχεται δε σε πλήρη αντίθεση με τις προθέσεις του Υπουργείου για σταδιακή αποκλιμάκωση του ζητήματος, αναδεικνύοντας ότι τα μέτρα που έχουν δρομολογηθεί δεν αποδίδουν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Η αναγκαιότητα για έναν ρεαλιστικό, βιώσιμο και προβλέψιμο κρατικό προϋπολογισμό για το φάρμακο είναι πλέον επείγουσα. Η βιωσιμότητα του προϋπολογισμού μπορεί να εξασφαλιστεί μόνο με ένα πλάνο σταδιακής αύξησης των πόρων πέρα από τον ορίζοντα του Ταμείου Ανάκαμψης & Ανθεκτικότητας, με αναδιάρθρωση μεταξύ των καναλιών διανομής στη βάση των θεραπευτικών αναγκών, αλλά και με την ετήσια αναπροσαρμογή του με δεδομένα horizon scanning. Η συμβολή της βιομηχανίας μέσω επιστροφών είναι αναγκαίο να τεθεί σε ρεαλιστική, δίκαιη αλλά και προβλέψιμη βάση, ώστε να επανέλθουν οι απαραίτητες συνθήκες προβλεψιμότητας και σταθερότητας.
Τα ψηφιακά εργαλεία που διαθέτουμε και όσα δρομολογούνται -φάκελος ασθενούς, ηλεκτρονική συνταγογράφηση στα νοσοκομεία, δεσμευτικά θεραπευτικά πρωτόκολλα, μητρώα ασθενών- εφόσον προχωρήσουν γρήγορα, εφαρμοστούν καθολικά και αξιοποιηθούν συνδυαστικά, θα συμβάλλουν καταλυτικά στη σωστή κατανομή των πόρων βάσει των θεραπευτικών αναγκών, απελευθερώνοντας χώρο για τις νέες θεραπείες.
Παρολ΄αυτά, η έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία προϋποθέτει και στοχευμένες πολιτικές, όπως η απλοποίηση των διαδικασιών αξιολόγησης, έγκρισης και αποζημίωσης με άρση του 5/11, ιδιαίτερα στο πλαίσιο του νέου εθνικού συστήματος HTA που προωθείται σε ευθυγράμμιση με τον ευρωπαϊκό Κανονισμό. Για συγκεκριμένες κατηγορίες καινοτομίας, όπως τα ορφανά φάρμακα, είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό να διασφαλιστούν συνθήκες ταχείας και καθολικής πρόσβασης, με πρόβλεψη για ειδικό κονδύλι χρηματοδότησης και μέριμνα σχετικά με τις υποχρεωτικές επιστροφές σύμφωνα και με τις σχετικές εξαγγελίες του Υπουργείου. Το Ταμείο Καινοτομίας που τώρα σχεδιάζεται αποτελεί ευκαιρία προς αυτή την κατεύθυνση, όμως σύμφωνα με τις πρόσφατες εξαγγελίες μοιάζει να έχει περιορισμένη δυναμική σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες. Παράλληλα, ένα ολοκληρωμένο πλάνο ενίσχυσης των κλινικών μελετών θα διασφαλίσει άμεσα τη δωρεάν πρόσβαση σε νέες θεραπείες, εξοικονομώντας πόρους για το σύστημα συνολικά.
Καθώς το ελληνικό σύστημα υγείας καλείται να εξισορροπήσει την οικονομική βιωσιμότητα με τη δίκαιη πρόσβαση στην καινοτομία, η ανάγκη για κοινό όραμα και συνεργατικές λύσεις γίνεται επιτακτική. Στο πλαίσιο αυτό, η πρωτοβουλία Voices of Innovation του PhARMA Innovation Forum ενώνει τη φωνή της βιοφαρμακευτικής κοινότητας γύρω από κρίσιμα ζητήματα όπως η αξία των καινοτόμων θεραπειών για τους ασθενείς και η ουσιαστική υποστήριξή τους από τη φαρμακευτική πολιτική, η αξιοποίηση των δεδομένων, η προσέλκυση επενδύσεων και η στήριξη της απασχόλησης υψηλής ειδίκευσης. Μέσα από τον διάλογο, προωθείται ένα στρατηγικό, βιώσιμο και κοινωνικά δίκαιο μοντέλο υγείας, στο οποίο ο ρόλος της καινοτομίας αναγνωρίζεται ως καταλύτης μετασχηματισμού και ανθεκτικότητας.
Ζέφη Βοστιτσάνου, Market Access Director, GENESIS Pharma
